Nội dung chính
Ngựa không chỉ là hình ảnh biểu tượng của sức mạnh mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện đại trong nền mỹ thuật Việt Nam.
Tiền bối khai sinh đề tài ngựa
Trong những thập niên 1950-1960, các họa sĩ tiền bối như Ngô Mạnh Lân và Lê Huy Hòa đã khai thác hình ảnh ngựa như một biểu tượng của khát vọng độc lập và tinh thần chiến đấu. Những bức tranh của họ không chỉ tái hiện hình dáng ngựa mà còn lồng ghép những yếu tố dân gian, tranh gỗ cổ và múa rối, tạo nên một ngôn ngữ hình ảnh vừa truyền thống vừa hiện đại.
Di sản chiến tranh và tinh thần hòa bình
Cả Ngô Mạnh Lân và Lê Huy Hòa đều là chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô 108, đã tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. Trải qua những năm tháng khốc liệt, họ đã chuyển đổi nỗi đau thành nguồn cảm hứng, dùng ngựa để truyền tải thông điệp hòa bình và yêu nước. Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Văn hoá Nghệ thuật (2022) cho thấy hơn 70% các tác phẩm ngựa của thời kỳ này mang màu sắc tươi sáng, phản ánh khát vọng tái sinh sau chiến tranh.
Ngô Mạnh Lân và Lê Huy Hòa: Ngựa trong thời kỳ kháng chiến
Trong bộ sưu tập “Chuyện Ông Gióng” (1970), Ngô Mạnh Lân sử dụng kỹ thuật bột màu trên giấy điệp để tạo nên những ngựa hùng vĩ, vừa mang nét cổ truyền vừa có chiều sâu đồ họa hiện đại. Ngược lại, Lê Huy Hòa lại lấy cảm hứng từ văn học, như bức “Kiều và Kim Trọng” – dù Truyện Kiều không nhắc đến ngựa, ông vẫn khéo léo đưa hình ảnh ngựa vào để nhấn mạnh cảm giác tự do và hạnh phúc.
Sự tái hiện hiện đại: Ngô Đức Lâm và Lê Huy tại Lam Phong Studio
Trong không gian sáng tạo của Lam Phong Studio (Hà Nội), hai họa sĩ trẻ Ngô Đức Lâm và Lê Huy đã thực hiện một “viễn du” ngược thời gian, biến những tác phẩm ngựa truyền thống thành các tượng sơn mài hiện đại. Được chụp lại trong bộ sưu tập “Ngựa” dưới đây, các tác phẩm vẫn giữ nguyên dáng ngựa chắc khỏe, đường nét cổ điển, nhưng được tô điểm bằng hoa văn uốn lượn và màu sắc rực rỡ như đỏ son, then đen và vàng kim.
Công nghệ sơn mài: Từ truyền thống tới sáng tạo 2026
Năm Bính Ngọ 2026, các tượng sơn mài này ra mắt với phong cách nhẹ nhàng như một cuộc dạo chơi. Thay vì tái hiện lại trận chiến, các nghệ sĩ trẻ đã dùng kỹ thuật truyền thống nhưng kết hợp lớp phủ kim loại hiện đại, tạo cảm giác “bay bổng” và “lãng mạn”. Theo báo cáo của Hiệp hội Sơn mài Việt Nam (2025), doanh thu các tác phẩm sơn mài hiện đại tăng 18% so với năm trước, chứng tỏ thị trường đang hoan nghênh sự đổi mới dựa trên di sản.
Những bài học cho thế hệ nghệ sĩ
Hành trình của các họa sĩ từ Ngô Mạnh Lân tới Ngô Đức Lâm cho thấy:
- Di sản là nguyên liệu thô: Hiểu sâu về lịch sử, văn hoá giúp tạo nên tác phẩm có chiều sâu.
- Không sợ thử nghiệm: Kết hợp kỹ thuật cổ điển với màu sắc, chất liệu mới để tạo nên phong cách riêng.
- Đối thoại giữa các thế hệ: Khi nghệ sĩ trẻ lắng nghe và học hỏi, họ không chỉ sao chép mà còn tái sinh giá trị.
Hy vọng trong những năm tới, những “ngựa” của mỹ thuật Việt sẽ tiếp tục phi nước đại trên cánh đồng di sản, mở ra những phong cách độc đáo và đầy sáng tạo.
NGUYỄN TIẾN
